Trong ngoại giao, có những chuyện tưởng chừng rất nhỏ, nhưng lại bộc lộ khá nhiều điều về tư duy và văn hóa của một quốc gia.
Hai chi tiết trong chuyến công du Trung Quốc của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi khiến tôi đặc biệt chú ý.
1- Chiếc cầu thang máy bay.
Hình ảnh bà Takaichi bước xuống máy bay với một chiếc cầu thang có độ cao không thuận lợi, khiến việc di chuyển trở nên khá khó khăn. Một chi tiết tưởng như chẳng đáng kể, nhưng lại đặt ra câu hỏi về sự chuẩn bị và trách nhiệm của nước chủ nhà.
Tôi không vội kết luận đây là một hành động cố ý. Nhưng trong ngoại giao cấp cao, những thứ như phương tiện đưa đón, cầu thang, vị trí đón tiếp, đội hình nghi lễ… đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng. Đó không phải chuyện hậu cần thông thường mà còn là biểu hiện của sự tôn trọng dành cho khách mời.
Nếu một quốc gia có đủ khả năng tổ chức những sự kiện quốc tế quy mô lớn, thì việc chuẩn bị một chiếc cầu thang phù hợp cho người đứng đầu chính phủ nước khác hẳn không phải điều quá khó khăn.
2- Bài hát được lựa chọn trong buổi tiệc chiêu đãi. Khi bà Takaichi bước vào buổi tiệc, ban nhạc biểu diễn ca khúc nổi tiếng của Nhật Bản: Ue o Muite Arukou, thường được biết đến với tên gọi Sukiyaki. Đây là một ca khúc đẹp, nhưng mang giai điệu và nội dung buồn.
Bài hát kể về một người cô đơn, ngước nhìn lên bầu trời để ngăn những giọt nước mắt rơi xuống. Tôi không phủ nhận giá trị nghệ thuật của ca khúc. Nhưng trong một buổi tiệc ngoại giao, việc lựa chọn âm nhạc cũng là một phần của nghi thức tiếp đón. Một bài hát có thể là nghệ thuật trong hoàn cảnh này, nhưng lại trở thành một tiểu xảo mang tính chất “hèn” ở bối cảnh khác .
Điều tôi muốn nói ở đây không phải là Nhật Bản đúng hay Trung Quốc sai trong mọi tranh chấp chính trị. Trung Quốc có quyền phản đối những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản về Đài Loan. Nhật Bản cũng có quyền bảo vệ lập trường và lợi ích an ninh của mình.
Bất đồng giữa các quốc gia là chuyện bình thường trong quan hệ quốc tế. Nhưng ngoại giao có những giới hạn văn minh tối thiểu. Một quốc gia có thể lạnh nhạt, có thể không tổ chức hội đàm, có thể công khai bất đồng, thậm chí có thể đưa ra những tuyên bố ngoại giao cứng rắn. Đó là quyền của họ. Nhưng biến những chi tiết trong nghi thức tiếp đón thành công cụ gây khó xử cho khách mời, nếu thực sự có chủ ý, thì đó không còn là sự thể hiện bản lĩnh chính trị.
Tôi luôn nghĩ rằng, sức mạnh của một cường quốc không chỉ nằm ở GDP, quân đội, công nghệ hay khả năng khiến các nước khác phải dè chừng. Nó còn nằm ở khả năng ứng xử với những quốc gia mà mình không ưa, thậm chí là những đối thủ đang có bất đồng sâu sắc.
Bởi người ta có thể tỏ ra quyền lực bằng cách làm cho đối phương khó chịu. Nhưng để khiến đối phương thực sự nể trọng, đó lại là một đẳng cấp khác.
Đừng nhầm lẫn giữa quyền lực và sự cao thượng. Cũng đừng nhầm lẫn giữa nghệ thuật ngoại giao với những trò tiểu xảo hèn hạ.
Một cường quốc thực sự không cần phải dùng đến những chuyện nhỏ nhặt để chứng minh rằng mình đang ở thế thượng phong. HTK





