Lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi: 7 vấn đề phương pháp
Nguyễn Văn Tuấn/Úc Châu
Không quan tâm tới chính trị?
Hòa OC/Nam Hàn
25/10/2026
Khủng hoảng niềm tin
Bác sĩ Xuân Sơn Võ
25/10/2026
Vấn đề 1: Người được hỏi có hiểu câu hỏi không?
Vấn đề 2: Câu hỏi mang tính dẫn dắt (leading question)
Vấn đề 3: Câu hỏi không rõ đang đo lường điều gì
Vấn đề 4: Sai lệch do chọn mẫu
Vấn đề 5: Khảo sát trực tuyến: ai thực sự trả lời?
Vấn đề 6: Câu trả lời của trẻ em hay của người lớn?
Vấn đề 7: Không có lựa chọn “Không biết” hoặc “Không hiểu”
Tôi ngạc nhiên khi đọc cái tít trên báo Tuổi Trẻ ngày 22/10/2026: “Vì sao Bộ Y tế lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến, ghép mô tạng?”
Ngạc nhiên không phải vì tôi phản đối việc hỏi ý kiến trẻ em. Trái lại, tôi nghĩ trẻ em cần được lắng nghe về những chánh sách liên quan đến quyền lợi của mình. Nhưng là người làm nghiên cứu và quan tâm đến phương pháp, tôi tự hỏi: Một em bé 7 tuổi có thể hiểu được bao nhiêu về hiến tạng, về những rủi ro y khoa và những qui định pháp luật để đưa ra một ý kiến có giá trị?
Và quan trọng hơn, làm sao chúng ta biết câu trả lời của trẻ em thực sự phản ảnh suy nghĩ của nó, chớ không phải suy nghĩ của người lớn?
Tôi hiểu việc thiết kế khảo sát dành cho trẻ từ 7 tuổi không có nghĩa là đã có trẻ đúng 7 tuổi tham gia. Cho đến nay, tôi chưa thấy số liệu công bố về số người trả lời theo từng độ tuổi.
Tuy nhiên, điều làm tôi ngạc nhiên hơn là nội dung bảng câu hỏi.
Chẳng hạn, câu hỏi số 1 mở đầu bằng định nghĩa:
“Mô là tập hợp các tế bào biệt hóa cùng một loại hoặc nhiều loại khác nhau và thành phần bên ngoài tế bào để thực hiện một hoặc nhiều chức năng nhất định của cơ thể người…”
Sau một đoạn giải thích dài về luật hiện hành, người tham gia được hỏi:
“Xin ý kiến Ông/Bà về quy định trong dự thảo luật: Trường hợp người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người hiến.”
Và có ba phương án trả lời:
* Đồng ý
* Không đồng ý
* Ý kiến khác.
Tôi đọc câu hỏi này vài lần mới hiểu hết ý nghĩa pháp lí của nó. Vậy làm sao một em bé 7 tuổi có thể hiểu để trả lời?
Dưới góc độ phương pháp nghiên cứu, tôi thấy có 7 vấn đề đáng bàn.
■ Người được hỏi có hiểu câu hỏi không?
Một câu trả lời chỉ có ý nghĩa khi người trả lời hiểu mình đang trả lời điều gì.
Đây là nguyên tắc đầu tiên của khoa học khảo sát.
Những thuật ngữ như “tế bào biệt hóa”, “mô tái sinh”, “chức năng sinh lí” hay “người đại diện của người hiến” không phải là ngôn ngữ thông thường của trẻ em.
Một đứa trẻ có thể đọc được từng chữ nhưng không có nghĩa là hiểu nội dung.
Trong nghiên cứu, chúng tôi gọi đây là vấn đề comprehension, tức khả năng người bệnh hiểu câu hỏi. Nếu người bệnh l không hiểu câu hỏi, câu trả lời không thể được xem là một phép đo đáng tin cậy về quan điểm của họ.
■ Câu hỏi mang tính dẫn dắt (leading question)
Một bảng câu hỏi khoa học cần cung cấp thông tin cân bằng, chớ không nên hướng người tham gia đến một câu trả lời nào đó.
Trước khi hỏi ý kiến, bảng khảo sát giải thích rằng luật hiện hành “có thể làm hạn chế quyền của người dân” và rằng nhiều người dưới 18 tuổi mong muốn được hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết.
Cách trình bày này có thể khiến người đọc nghiêng về phương án đồng ý sửa luật. Bậy thật.
Tại sao không giải thích thêm những lí do cần bảo vệ người chưa thành niên, chẳng hạn năng lực quyết định, sự tự nguyện và nguy cơ chịu áp lực từ người khác?
Trong phương pháp khảo sát, đây là framing bias: cách trình bày vấn đề có thể ảnh hưởng đến câu trả lời.
■ Câu hỏi không rõ đang đo lường điều gì
Khi người trả lời chọn “Đồng ý”, chúng ta phải hiểu như thế nào?
Họ đồng ý cho phép người dưới 18 tuổi đăng kí hiến mô, tạng? Hay họ chỉ đồng ý rằng nếu trẻ được phép đăng ký thì phải có sự chấp thuận bằng văn bản của cha mẹ?
Đó là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Một người có thể phản đối việc cho phép trẻ đăng ký hiến tạng, nhưng vẫn đồng ý rằng nếu luật cho phép thì phải có sự chấp thuận của cha mẹ.
Trong khoa học, đây là vấn đề construct validity: câu hỏi có đo lường đúng khái niệm mà chúng ta muốn nghiên cứu hay không.
Nếu không xác định được ý nghĩa của câu trả lời, thì dù có hàng ngàn người chọn “Đồng ý”, chúng ta cũng khó biết họ thực sự đồng ý với điều gì.
■ Sai lệch do chọn mẫu
Theo thông tin trên báo, việc lấy ý kiến được triển khai qua các cơ sở y tế và một số trường học.
Trẻ em có ba má làm trong ngành y, trẻ em đang điều trị tại bệnh viện hoặc có người thân mắc bệnh nặng có thể có nhận thức và thái độ đối với hiến tạng khác với trẻ em nói chung.
Nếu người tham gia được tuyển chọn theo cách thuận tiện, kết quả không nhất thiết đại diện cho toàn bộ trẻ em Việt Nam.
Đây là selection bias, một vấn đề quen thuộc trong nghiên cứu y khoa.
Một cuộc khảo sát có 10.000 người tham gia không nhứt thiết đáng tin cậy hơn một cuộc khảo sát 1.000 người được chọn mẫu đúng phương pháp.
■ Khảo sát trực tuyến: ai thực sự trả lời?
Theo thông tin trên báo, Bộ Y tế sử dụng phiếu khảo sát trực tuyến để lấy ý kiến. Phương pháp này thuận tiện, ít tốn kém và có thể thu thập nhiều câu trả lời trong thời gian ngắn. Nhưng nó cũng có những hạn chế đáng kể.
Thứ nhứt là coverage bias: trẻ em có điều kiện tiếp cận Internet và thiết bị điện tử tốt hơn có thể có nhiều cơ hội tham gia hơn.
Thứ hai là self-selection bias: những gia đình quan tâm đến hiến tạng có thể chủ động tham gia nhiều hơn những gia đình khác.
Nhưng vấn đề đáng lo ngại nhứt là làm sao biết ai thực sự trả lời?
Một phiếu khảo sát trực tuyến ghi người trả lời 7 tuổi không có nghĩa là chính em bé 7 tuổi đã trả lời. Có thể cha mẹ đọc câu hỏi, giải thích hoặc trực tiếp chọn phương án thay con.
Nếu không có cơ chế kiểm tra, chúng ta không thể phân biệt ý kiến của trẻ với ý kiến của cha mẹ. Đây là nguy cơ proxy-response bias.
Tôi muốn biết Bộ Y tế đã kiểm soát vấn đề này như thế nào. Có ghi nhận người hỗ trợ trẻ trả lời không? Có biện pháp ngăn ngừa một người gửi nhiều phiếu không? Có biết bao nhiêu trẻ tự trả lời và bao nhiêu trẻ được cha mẹ hỗ trợ không?
Nếu không có những thông tin đó, kết quả khảo sát trực tuyến rất khó được diễn giải như một phép đo đáng tin cậy về quan điểm độc lập của trẻ em.
■ Câu trả lời của trẻ em hay của người lớn?
Đây là một vấn đề liên quan nhưng khác với việc xác minh người trả lời.
Ngay cả khi chính trẻ em chọn phương án trả lời, cách người lớn giải thích câu hỏi vẫn có thể ảnh hưởng đến quyết định của trẻ.
Chẳng hạn, nếu người lớn nói rằng hiến tạng là một nghĩa cử cao đẹp để cứu người, trẻ em có thể dễ dàng chọn “Đồng ý”.
Trong nghiên cứu y khoa, hiện tượng này liên quan đến “social desirability bias”, xu hướng trả lời theo điều được xã hội hoặc người có thẩm quyền mong đợi.
Đặc biệt, trẻ nhỏ có thể muốn đưa ra câu trả lời làm hài lòng cha mẹ, thầy cô hoặc nhân viên y tế.
Do đó, cần biết ai giải thích câu hỏi, cách giải thích có được chuẩn hóa hay không và trẻ có được trả lời độc lập hay không.
■ Không có lựa chọn “Không biết” hoặc “Không hiểu”
Bảng khảo sát đưa ra ba phương án: Đồng ý, Không đồng ý và Ý kiến khác.
Nhưng đối với trẻ em, tại sao không có lựa chọn rõ ràng “Em không hiểu câu hỏi” hoặc “Em chưa có ý kiến”?
Khi không hiểu mà vẫn cảm thấy phải trả lời, trẻ có thể chọn đại một phương án hoặc chọn theo ý người lớn.
Đây là nguy cơ “response bias”, thiên lệch trả lời. Nó cũng giống như hạn chế người trả lời theo cách người ra câu hỏi muốn!
Một cuộc khảo sát tốt không chỉ cho phép người tham gia bày tỏ quan điểm, mà còn phải cho phép họ thừa nhận rằng mình chưa hiểu hoặc chưa có quan điểm.
■ Vậy nên làm thế nào?
Tôi nghĩ nãy giờ tôi chỉ ra những hạn chế, nhưng câu hỏi là làm gì để khắc phục Muốn làm cho đúng phương pháp khoa học, tôi xin góp vài ý kiến.
(a) Thứ nhứt, cần xác định rõ mục tiêu khảo sát.
Chúng ta muốn tìm hiểu trẻ hiểu gì về hiến tạng, thái độ của trẻ đối với việc hiến tạng, hay mức độ đồng ý với một điều khoản pháp luật?
Đây là ba câu hỏi nghiên cứu khác nhau và cần những công cụ đo lường khác nhau.
(b) Thứ hai, cần thiết kế bảng câu hỏi phù hợp với từng nhóm tuổi.
Không thể dùng cùng một câu hỏi pháp lí phức tạp cho trẻ 7 tuổi và trẻ 17 tuổi rồi xem câu trả lời của hai nhóm có cùng ý nghĩa.
(c) Thứ ba, trước khi khảo sát đại trà, cần thực hiện nghiên cứu thí điểm (pilot study) và phỏng vấn nhận thức (cognitive interviewing) để kiểm tra xem trẻ thực sự hiểu câu hỏi như thế nào.
(d) Thứ tư, cần chuẩn hóa cách giải thích câu hỏi, bảo đảm tính độc lập của câu trả lời và ghi nhận trường hợp cha mẹ hoặc người khác trả lời thay trẻ.
(e) Thứ năm, đối với khảo sát trực tuyến, cần có biện pháp kiểm soát chất lượng dữ liệu, hạn chế trả lời trùng lặp, ghi nhận người hỗ trợ và xác định rõ ai là người thực sự cung cấp câu trả lời.
(f) Thứ sáu, cần công bố phương pháp chọn mẫu, số người tham gia theo từng độ tuổi, tỉ lệ không trả lời và phương pháp phân tích.
Nếu mẫu không đại diện, không nên suy rộng kết quả thành quan điểm của trẻ em Việt Nam nói chung. Nói tóm lại, muốn làm khảo sát cho khoa học nó nhiêu khê lắm, chứ không đơn giản chỉ có một bộ câu hỏi.
■ Kết
Tôi nghĩ chắc Bộ Y tế đã tham khảo ý kiến các chuyên gia về phương pháp khảo sát, tâm lí học phát triển và đạo đức nghiên cứu trước khi triển khai.
Nhưng tôi ngạc nhiên khi một câu hỏi như vậy và cách làm như vậy. Chỉ riêng câu hỏi số 1 đã cho thấy những vấn đề đáng quan ngại về khả năng hiểu câu hỏi, tính trung lập và giá trị đo lường. Phương thức khảo sát trực tuyến còn đặt ra những câu hỏi về tính đại diện của mẫu và danh tính thực sự của người trả lời.
Một chánh sách liên quan đến sanh mạng con người, quyền tự quyết và đạo đức y khoa là chuyện quá hệ trọng để có thể tham vấn bằng một cuộc thăm dò ý kiến và bảng câu hỏi được thiết kế có nhiều vấn đề.
Nguyễn Văn Tuấn
Huongtam Nguyentran
Vụ này Bs Khanh có viết , nay GS Tuấn viết tôi mới nói đến .
Chỉ vì con trẻ tôi mới đụng vào việc chính quyền vấn đề này. Thủ đoạn mua bán nội tạng là Ác quỷ thừa mứa tinh ranh xảo quyệt, ngay bên Mỹ vẫn còn bị .
Hảy tích đức cho quốc gia dân tộc, chuyện này quá kinh khủng, con trẻ hiểu gì , chỉ định hướng nhẹ là Thiên thần khi tặng là OK ngay .
Chuyện sống quá khó, gây tai nạn chết bất đắc kỳ tử quá dễ .
Luôn nhớ, kẻ man rợ hầu như chỉ còn phần CON mất phần người rồi. Woke mercy là trò của ác quỷ mang xác người .
Khi ý chí người không muốn thì có lén lấy ghép vào cũng gây tai hại thôi. Nhà nghèo khổ đàng hoàng, có cho tạng ghép cũng chẳng có tiền lo.
Riêng bản thân tôi, nếu chết bất đắc kỳ tử, không hiến gì hết, lở hiến để nuôi kẻ man rợ hay dòng giống nó sống thêm là tội ác cho người dân .
Trò này cay đắng này tôi đã biết hậu quả của nó từ năm 1973 , khi nghe cuộc hỏi trả lời của Chú Tôi và Chú Hai Trưởng ban Quân Y Tiểu đoàn chú tôi.
Chú tôi: Khi đọc bài báo về khả năng ghép cơ thể người chú hỏi :
Trung uý , vụ này thành công không ( Chú thấy lo).
Chú Hai : Được Anh, về khoa học thì chuyện này em tin sẽ làm được, nhưng phần con lớn hơn phần người. Vụ án Bs Hà Thúc Nhơn tụi mình đã điên đầu rồi .
Giờ hai Chú đã đi tàu suốt rồi , chuyện thì đúng như dự đoán cấp toàn cầu .
Nguyễn Tuấn
Huongtam Nguyentran Vấn đề là niềm tin, hay đúng hơn là mất niềm tin — tôi nghĩ. Khách quan mà nói, ở mấy nước tiên tiến như Úc này việc hiến tạng khá bình thường. Người trên 18 tuổi thì tự quyết định có hiến tặng hay không; người 16-17 tuổi thì họ có quyền đăng kí hiến tạng, chứ không được tự lập hiến tặng; còn trẻ em dưới 16 thì không được đăng kí nhưng họ có thể hiến tặng nếu họ qua đời với điều kiện người thân của họ ok. Còn ở Việt Nam, tôi đoán là công chúng còn nghi ngờ bác sĩ và giới y tế trong vấn đề hiến tạng? Chẳng biết bên China ra sao? Tôi nghi ngờ là Việt Nam mô phỏng theo China?
Huongtam Nguyentran
Nguyễn Tuấn Bên Mỹ Sec Kennedy đã triệt phá một vụ lạm dụng hiến- ghép tạng cấp Tiểu bang. Không đơn giản . Mỹ là nước xiếc chặt luật hiến tạng kinh khủng
Không quan tâm tới chính trị?
Hòa OC/Nam Hàn
25/10/2026
DISCLAIMER: Hình lấy từ Google Images của đài VOA
Dạo này tôi ít viết về chính trị nước Mỹ hay chính trị Việt Nam, một phần vì không muốn đem năng lượng tiêu cực tới độc giả của mình, nhất là những người không quan tâm tới chính trị. Nói cách khác, họ không muốn gặp rắc rối với an ninh mạng hay công an phường về những cái like hay cái còm (comment) trên trang của tôi.
Vốn dĩ tôi không thù ghét riêng một cá nhân lãnh đạo nào, vì đó là vấn đề thể chế chính trị, ai lên rồi cũng vậy thôi, thế nhưng khi tôi nói đụng tới một người thì dư luận viên bò đỏ tràn vào chửi rủa kiểu Chí Phèo. Chưa kể chuyện đụng tới 1 tư bản đỏ nào thì đội quân này tràn vào đông như quân Nguyên.
Nghiệm lại, tôi thấy họ và tình trạng hiện tại của Việt Nam là một Nghiệp Báo. Dân tộc Việt đang trả Nghiệp khi phải sống trong 1 thể chế chính trị nơi họ phải luôn ở tâm trạng đối phó với luật lệ bất lợi và sự rắc rối với chính quyền.
Nào là giải toả đền bù, nào là mua đất, mua căn hộ nhưng chưa được cấp sổ đỏ, nào là lãi suất ngân hàng tăng đột biến sau thời gian cho vay ưu đãi…
Và bây giờ là dự thảo cho phép trẻ em dưới 18 tuổi ký thoả thuận hiến nội tạng.
Nhắc tới cấy ghép nội tạng thì không thể không nhắc tới sự kiện quốc khánh Trung Quốc năm ngoái ở Bắc Kinh, Tập Cận Bình có nói với Putin rằng con người ta có thể sống tới 150 tuổi nếu được cấy ghép nội tạng mới.
Điều này chứng tỏ ngành công nghiệp thu gom nội tạng và nền y học cấy ghép nội tạng ở Trung Quốc đã được lãnh tụ tối cao của họ ủng hộ và đang phát triển mạnh mẽ.
Để phát triển ngành này, Trung Cộng đã dùng mổ sống những tù nhân chính trị, đa số là tín đồ Pháp Luân Công rồi bán nội tạng công khai thông qua các bệnh viện và trung tâm giải phẩu của nhà nước.
Tín đồ Pháp Luân Công là hiểm hoạ lớn nhất của đảng cộng sản Trung Quốc vì số lượng tín đồ của họ ngày càng tăng toàn cầu. Tôn chỉ và tư tưởng của Pháp Luân Công đi ngược với tính vô thần và tuyên truyền của chủ nghĩa cộng sản hay chủ nghĩa xã hội nên Trung Cộng lo sợ tính chính danh của mình bị xoá sổ, dù Pháp Luân Công không có hoạt động chính trị hay bạo lực chống đối chính quyền.
Khi nói về cái nghề nào đó không cần bỏ vốn mà vẫn thu lời, người ta nói ‘1 vốn 4 lời’. Riêng với ngành cấy ghép nội tạng thì 1 vốn 4000 lời, vì kẻ hiến tặng không lấy đồng nào, nhưng kẻ được cấy ghép phải trả rất nhiều tiền, có khi lên tới 100 ngàn đô la cho 1 ca ghép gan.
Ở Trung Quốc có nhiều trường hợp các em bé vào viện tiểu phẫu hay giải phẫu gì đó, bác sĩ tuyên bố em bé đã chết, đồng thời mất hết các nội tạng còn lại.
Giả sử trẻ em dưới 18 tuổi có ký cam kết hiến nội tạng thì khi vào bệnh viện, các em chính là nguồn thu nội tạng giá hàng chục nghìn tới trăm nghìn đô la, vì nội tạng của trẻ em luôn có chất lượng tốt hơn nội tạng của những người trưởng thành.
Cách đây không lâu, ở Trung Quốc rộ lên vụ 1 chú tiểu đẹp trai, phong độ, thể lực sung mãn đã chết và họ nghi ngờ nội tạng của chú tiểu đó được dùng cho ngôi sao điện ảnh Lý Liên Kiệt. Trên thực tế, Lý Liên Kiệt có phẫu thuật ghép tạng và trẻ hẳn ra.
Mặc dù đó là những tin đồn nhưng nhiều người tin và thấy lô-gic, nhất là sau khi nghe chính ông Tập nói về thành tựu cấy ghép nội tạng khiến con người có thể sống tới 150 năm.
Hi vọng là dự luật hiến nội tạng mới của Việt Nam không được quốc hội dấu cao su thông qua.
Không ai tắm 2 lần trên 1 dòng sông, nhưng tôi thấy dân tộc Việt Nam đương đại tắm không dưới 2 lần. Sau khi có 1 nữ bộ trưởng buôn thuốc ung thư giả bị kết tội thì Việt Nam lại có 1 nữ bộ trưởng khác ủ mưu phát triển ngành buôn bán nội tạng.
Nếu không phải là Nghiệp Báo thì phải gọi là gì cho đúng với dân tộc này ?
Giờ các phụ huynh có còn ‘không muốn quan tâm tới chính trị’ nữa không ?
Hoa OC
Khủng hoảng niềm tin
Bác sĩ Xuân Sơn Võ
25/10/2026
Sau khi đăng bài viết “Vấn đề hiến tạng của trẻ dưới 18 tuổi”, đọc các comment của bạn bè, và có lẽ bài viết của tôi làm cho các bài viết khác về vấn đề này nổi lên trên tường nhà tôi, nên tôi đọc được nhiều ý kiến. Tôi không bàn về tính đúng sai của các ý kiến, mà tôi nói về cảm xúc của tôi khi đọc được các ý kiến đó.
Điều đọng lại trong tôi lớn nhất sau khi đọc các ý kiến là câu chuyện về niềm tin. Đó là sự khủng hoảng niềm tin sâu sắc trong xã hội hiện nay. Người ta sợ rằng chính quyền này, nhà nước này sẽ lợi dụng việc ghép tạng, để cùng với bọn buôn người, giết các trẻ em dưới 18 tuổi, cướp nội tạng của các em, như những tin đồn đang lan truyền về vấn đề cướp nội tạng ở Trung Quốc.
Điều gì khiến một bộ phận (tôi không rõ đông đúc đến đâu) tin vào điều này? Đặc biệt, những người bạn trên facebook của tôi, đa số là những người có một cách nhìn khá toàn diện, khá khách quan, lại có thể tin rằng những điều tàn ác như vậy có thể xảy ra với chính quyền này, với đội ngũ thầy thuốc của đất nước này? Chỉ có thể là sự mất niềm tin cực kỳ sâu sắc vào cái thiện, vào những điều tốt đẹp, mới khiến con người ta có thể có những suy nghĩ như vậy.
Tôi thì không tin rằng chính quyền này đã tha hóa đến mức đó. Mặc dù chuyện tương tự đã từng xảy ra, như ở vụ án Việt Á. Nhưng dù sao người ta cũng đã lôi một số kẻ ra ánh sáng, trừng trị chúng. Giá như lúc đó, người ta đừng ngừng lại khi đụng chạm đến những kẻ ngồi trên cao chót vót, rồi xử lý chúng nhẹ hều như gãi ngứa, giá như người ta đừng sợ chế độ bị lung lay mà điều tra và xử lý sai phạm trong những khu vực khác như vaccine, cách ly… thì hôm nay, người dân đâu có đến nỗi nghi ngờ như vậy. Các bác sĩ và nhân viên y tế, những nạn nhân đầu tiên và trực tiếp trong mùa dịch hồi đó, bây giờ đâu có bị nghi ngờ và gán ghép vào cái tội buôn người, giết người.
Vẫn biết là người cai trị chỉ quan tâm đến hiệu quả. Nhưng khi người ta đã công khai biểu lộ sự mất niềm tin đến mức đó, thì khả năng cứu vãn cho cuộc khủng hoảng niềm tin này đang ngày càng teo tóp lại.
Võ Xuân Sơn
Tags:
Chuyện Việt NamTheo dòng sự kiện
About Báo Quốc Dân
Báo Quốc Dân ra đời như một trong những nỗ lực cụ thể của sự kết hợp chung của tiếng nói Quốc dân Việt. Báo Quốc Dân xuất phát từ những tấm lòng yêu thương đất nước chân thành, cùng những ý chí muốn hiến dâng tâm tư, trí tuệ và thân xác cho khát vọng của TOÀN THỂ QUỐC DÂN VIỆT.